De dominee als DJ

De coronacrisis legt niet alleen beperkingen op, maar maakt ook creatief.
 
Nu we niet meer zelf mogen zingen in de diensten, gebruiken we allerhande opnamen. Soms maken we zelf van tevoren een opname, die we dan tijdens de dienst laten zien. Maar we plukken ook liederen van YouTube. Dat ‘we’ bedoel ik letterlijk: u en ik. Het is alsof er met de komst van online diensten een soort bewustzijnsgolf door de gemeente gaat: ‘Maar wacht even, dan weet ik ook nog wel een paar mooie liederen!’
 
Zo ontving ik al diverse mails van jonge en oudere gemeenteleden met liederen of YouTube-links. Vaak geven jullie daarbij aan waarom juist deze liederen zo belangrijk voor je zijn: ze maken je blij, of ze zijn in een bepaalde periode van je leven tot troost geweest.
 
Met een moeilijke term zien we hier de democratisering van de liturgie. Eredienst beschouwen we al heel lang niet meer als het exclusieve domein van de dominee.
 
Een eerste stap in deze richting was destijds de opkomst van de taakgroep eredienst. Daarin gingen ook organisten, cantors en afgevaardigden van de jeugd meepraten over de vormgeving van de eredienst.
 
Maar wat er nu gebeurt gaat nog een stap verder: je zou het een vorm van directe democratie kunnen noemen: iedereen wil graag direct en persoonlijk invloed kunnen uitoefenen op het proces en het eindresultaat. Jij wilt graag de liederen (laten) horen waar jij wat aan hebt en waar jij wat bij voelt. Nu de klassieke liturgie met haar koor- en gemeentezang instort onder het corona-bewind, zien velen een kans om eindelijk die liederen en muziek te agenderen, die ze al zo lang een plaatsje in de eredienst hadden willen geven.
 
Dit geeft kansen en uiteraard ook risico’s. De grootste kans is dat de liturgie meer beleefd wordt als iets van de gemeente zelf: niet alleen vóór jou, maar ook dóór jou samengesteld. Het grootste risico is dat de eredienst een aaneenrijging van verzoeknummers wordt, waarbij niet langer de schriftlezing of het thema bepalend is voor de liederenkeuze, maar de persoonlijke smaak van de inzenders. Overigens vond ik het treffend dat sommigen van jullie zich in hun mails bewust leken te zijn van dit risico. Zij vroegen bijvoorbeeld informatie over de inhoud van toekomstige diensten, zodat ze gericht kunnen meezoeken.
 
Voor mij als dominee is het nog een beetje wennen. Aan de ene kant ontroert het me om zulke persoonlijke mails met liederen en ideeën te ontvangen. Wat heerlijk dat er actief meegedacht wordt! Ook kom ik zo bij liederen die ik zelf nooit gevonden zou hebben. Tegelijk overspoelen al die ideeën me, en moet ik uitkijken dat ik niet in de val trap om iedereen zijn of haar zin te willen geven. Het is ook mijn taak om samen met de taakgroep eredienst kritisch naar inhoud en vorm te blijven kijken. Niet alles past in willekeurig welke eredienst.
 
Mijn rol wordt in de komende tijd meer die van een DJ of VJ die filmfragmenten aan elkaar praat. Maar ook een goede DJ durft kritisch te zijn en een verantwoorde keuze te maken uit het materiaal dat hij zelf heeft gevonden of aangereikt heeft gekregen. ‘U vraagt en wij draaien’ is niet aan de orde.
 
Dit leidt tot de volgende punten:
 
  • Het is winst als de gemeente meedenkt en voorstellen doet voor liederen in de eredienst.
  • Het is niet mogelijk om al uw persoonlijke wensen te honoreren. Wie dat verwacht wordt teleurgesteld. Het gaat in kerk en geloof om meer dan onze persoonlijke wensen.
  • Om enigszins richting te geven aan dit proces is het ‘oecumenisch leesrooster’ op onze website te lezen. In dat rooster staan de Bijbellezingen van elke zondag, waar we ons hier meestal aan houden (vooral aan de evangelielezing). Zo kunt u zoeken naar liederen die passen bij de (hoofd)lezing van de zondag.
  • De predikanten en de taakgroep eredienst blijven kritisch kijken naar de aangedragen liederen en maken een verantwoorde en evenwichtige keuze.
 
Ds. Leo Oosterom
 
 
About the author

Italian wine is wine produced in Italy, a country which is home to some of the oldest wine-producing regions in the world.